Uyku Hastalığı (Afrika Tripanosomiyazisi) İklim Değişikliğiyle Yayılabilir mi?

Uyku hastalığı, bilinen adıyla Afrika tripanosomiyazisi veya human African trypanosomiasis (HAT), Trypanosoma brucei parazitinin tsetse sineği (Glossina türü) ısırığıyla bulaştığı ciddi bir enfeksiyondur. Sub-Sahra Afrika'sına özgü bu hastalık, tedavi edilmezse ölümcül olabilir ve son yıllarda vaka sayıları büyük ölçüde azalsa da (2024'te birkaç yüz vaka), iklim değişikliğinin etkisi tartışılıyor.İklim Değişikliğinin Etkisi KarışıkGüncel araştırmalar (2024-2025), iklim değişikliğinin tsetse sineği popülasyonlarını ve dolayısıyla hastalığı hem azaltabileceğini hem de yeni bölgelere taşıyabileceğini gösteriyor:

• Sıcaklık Artışı ve Kuraklık: Bazı bölgelerde (örneğin Zimbabwe Zambezi Vadisi) son 30 yıldaki ısınma, tsetse popülasyonlarını önemli ölçüde azalttı. Yüksek sıcaklıklar sineğin üreme ve hayatta kalma oranını düşürüyor.
• Dağılım Değişimi: Buna karşılık, ısınma daha serin ve yüksek rakımlı alanları (önceden uygun olmayan yerler) tsetse için yaşanabilir hale getiriyor. Bu, sineğin ve hastalığın yeni bölgelere (örneğin Zimbabwe'nin kuzeyine) yayılmasına yol açabilir.
• Hayvan Göçleri ve Rezervuarlar: Kuraklık veya arazi kullanımı değişiklikleri, enfekte hayvanların (sığır, yaban hayvanları) göç etmesine neden oluyor. Bu, özellikle akut form (rhodesiense) için yeni salgın riski yaratıyor – 2024-2025 raporlarında iklim ve çevre değişikliklerinin gelecek salgınları artırabileceği belirtiliyor.

Güncel Durum ve RisklerHastalık şu an büyük ölçüde kontrol altında; WHO'nun 2030 eliminasyon hedefi yakın. Ancak iklim değişikliği, vektör kontrol çabalarını zorlaştırabilir ve yeni odaklar oluşturabilir. Özellikle Doğu ve Güney Afrika'daki rhodesiense formu daha agresif ve hayvan rezervuarlı olduğu için riskli.Sonuç olarak, iklim değişikliği uyku hastalığını küresel çapta yaymaz (tsetse sadece Afrika'da yaşar), ama Afrika içinde dağılımını değiştirerek yerel salgın riskini artırabilir. İzleme ve vektör kontrolü kritik önemde. Riskli bölgelere seyahat edenler koruyucu önlemler (sinek kovucu, uzun giysiler) almalı!

Tıp Bilimleri - Tıp Fakültesi Dersleri Tıp Ders Notları