Kemik iliği nakli hakkında bilinmesi gerekenler

Kemik İliği Nakli (Kök Hücre Nakli) Hakkında Bilinmesi GerekenlerKemik iliği nakli (günümüzde daha çok kök hücre nakli olarak adlandırılır), hastalıklı veya hasarlı kemik iliğinin sağlıklı kök hücrelerle değiştirilmesi işlemidir. Kemik iliği, kan hücrelerini (kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler) üreten süngerimsi dokudur. Bu nakil, lösemi, lenfoma, multiple miyelom gibi kanserler; aplastik anemi, talasemi gibi genetik hastalıklar; immün yetmezlikler için hayat kurtarıcı olabilir.

Nakil Türleri

• Otolog Nakil: Hastanın kendi kök hücreleri kullanılır. Yüksek doz kemoterapi öncesi hücreler toplanıp dondurulur, sonra geri verilir. Red riski düşük.
• Allojenik Nakil: Tam uyumlu donörden (genellikle kardeş veya akraba) alınır. Akraba dışı donör için kemik iliği bankaları (Türkiye'de TÜRKÖK) kullanılır.
• Haploidentik Nakil: Yarı uyumlu donörden (anne, baba, çocuk) yapılır. Tam uyum yoksa tercih edilir.

Süreç Nasıl İşler?

1. Hazırlık: Hasta yüksek doz kemoterapi/radyoterapi alır (hastalıklı iliği yok etmek için).
2. Kök Hücre Toplama:
   • Periferik kan yoluyla (en yaygın, aferez cihazıyla).
   • Kemik iliğinden (anestezi altında leğen kemiğinden).
   • Göbek kordonu kanından (nadir).
3. Nakil: Kök hücreler damar yoluyla verilir (kan transfüzyonu gibi basit).
4. Tutunma: Hücreler kemik iliğine yerleşip yeni kan hücreleri üretmeye başlar (2-4 hafta sürer).

Riskler ve Komplikasyonlar

• Enfeksiyon: Bağışıklık sıfırlanır, ilk aylarda yüksek risk.
• GVHD (Graft Versus Host Hastalığı): Donör hücreleri hastayı yabancı görür (cilt, karaciğer, sindirim sistemi etkilenir). Akut (ilk 3 ay) veya kronik olabilir.
• Organ hasarı, kanama, tükenme.
• Tutmama riski (hücreler yerleşmezse).

Riskler yaş, hastalık evresi, donör uyumuna göre değişir. Deneyimli merkezlerde minimize edilir.Başarı Oranları

• Genel olarak %60-90 arasında (hastalığa, yaşa, nakil türüne göre).
• Kanser dışı hastalıklarda (talasemi vb.) uyumlu donörle %70-90.
• Türkiye'de gelişmiş merkezler (Medipol, Anadolu Sağlık, Medstar vb.) uluslararası başarı oranlarını yakalamış durumda.

Bağışçı Olmak18-55 yaş arası sağlıklı bireyler donör olabilir. Kan örneği verip TÜRKÖK'e kayıt olunur. Eşleşme olursa çağrılırsın – işlem güvenli, birkaç hafta içinde ilik yenilenir.Nakil Sonrası

• Hastanede 3-6 hafta izolasyon.
• Tam iyileşme 6-12 ay (bağışıklık yavaş döner).
• Enfeksiyondan korun: Kalabalık yerlerden uzak, hijyen, aşı takvimi.
• Düzenli kontroller şart.

Kemik iliği nakli zor bir süreç ama birçok hasta için tek kür şansı. Türkiye'de SGK kapsamındaki hastalarda genellikle ücretsiz. Uzman bir hematologla görüşmek en iyisi – erken müdahale başarıyı artırır.

Tıp Bilimleri - Tıp Fakültesi Dersleri Tıp Ders Notları