Yapay Damar Nedir ve Nasıl Gelişiyor?

Yapay damar (vascular graft), tıkanmış veya hasarlı damarların yerine kullanılan sentetik veya biyomühendislik ürünü tüplerdir. Özellikle kalp bypass ameliyatları, diyaliz erişimi veya periferik damar hastalıklarında hayat kurtarıcı rol oynar. Büyük çaplı damarlarda (6 mm üstü) sentetik malzemeler (Dacron veya ePTFE) uzun yıllardır başarılı olurken, küçük çaplı damarlar (6 mm altı) için sorunlar devam ediyor: Pıhtı oluşumu, daralma ve mekanik uyumsuzluk gibi komplikasyonlar.Güncel gelişmeler (2025 itibarıyla), doku mühendisliği (tissue engineering) odaklı: Hastanın kendi hücreleriyle kaplanmış greftler veya tamamen biyolojik uyumlu malzemeler üretiliyor. Bu yapay damarlar, vücutta büyüyüp doğal damara dönüşebiliyor, pıhtı riskini azaltıyor ve uzun vadeli açık kalma oranını artırıyor.Üretim Yöntemleri

• 3D Biyobaskı: Jel benzeri malzemelerle esnek damarlar basılıyor; doğal damar elastikiyetini taklit ediyor.
• Dekellularizasyon: Hayvan veya kadavra damarlarından hücreler çıkarılarak iskelet kalıyor, hastanın hücreleriyle dolduruluyor.
• Nanoteknoloji ve Hibrit Malzemeler: Yüzey kaplamalarıyla pıhtı önleniyor, büyüme faktörleri eklenerek damar iyileşmesi hızlandırılıyor.

Avantajları ve Klinik KullanımYapay damarlar, kendi damarının alınması gereğini ortadan kaldırıyor; enfeksiyon riskini düşürüyor ve özellikle çocuklarda büyüyerek uyum sağlıyor. Diyaliz hastalarında veya bypass ameliyatlarında zaten bazı modeller klinik kullanımda. Yeni nesil ürünler, hayvan modellerinde ve erken insan denemelerinde umut verici sonuçlar gösteriyor.

Gelecekte, organ-on-a-chip modelleri ve lazer teknolojileriyle daha hassas mikro damarlar üretilecek. Bu gelişmeler, kardiyovasküler hastalıkların tedavisini dönüştürebilir. Henüz yaygın klinik kullanım için biraz daha araştırma gerekiyor, ama hızla ilerliyor!.

Tıp Bilimleri - Tıp Fakültesi Dersleri Tıp Ders Notları