Nikotinin başlıca etkileri

Nikotin, tütün bitkisinin (ve az miktarda bazı diğer patlıcangil familyası bitkilerin) yapraklarında doğal olarak bulunan bir alkaloid maddedir. Kimyasal formülü C₁₀H₁₄N₂ olan bu bileşik, renksiz veya hafif sarımsı bir sıvı görünümündedir ve suda kolayca çözünür. En bilinen özelliği ise çok güçlü bir bağımlılık yaratmasıdır.Vücuda alındığında (sigara, elektronik sigara, nargile, çiğneme tütünü, nikotin sakızı/yaması vb. yollarla) nikotin çok hızlı bir şekilde kana karışır ve 10-20 saniye içinde beyne ulaşır. Beyinde özellikle nikotinik asetilkolin reseptörleri denen yapılara bağlanarak etki gösterir.

Nikotinin başlıca etkileri

• Dopamin salınımını artırır → ödül ve haz hissi verir (bağımlılığın temel nedeni budur)
• Adrenalin ve noradrenalin salınımını tetikler → kalp atışını hızlandırır, kan basıncını yükseltir
• Kısa süreli uyanıklık, dikkat artışı, stres azalması hissi yaratır (bu etki zamanla zayıflar)
• Yüksek dozlarda bulantı, baş dönmesi, titreme, hatta zehirlenme belirtileri gösterir

Nikotinin bilinen zararları (bağımsız bilimsel konsensüs)Nikotin tek başına kanserojen (kanser yapıcı) olarak sınıflandırılmaz, ancak aşağıdaki ciddi sağlık risklerini artırır:

1. Güçlü fiziksel ve psikolojik bağımlılık oluşturur
   → En bağımlılık yapan maddelerden biridir (eroin, kokain ile aynı seviyede kabul edilir)
2. Kalp-damar sistemi üzerine olumsuz etkiler
   • Damarları daraltır, kan basıncını yükseltir
   • Damar iç yüzeyinde (endotel) hasar oluşturur
   • Kalp atımını hızlandırır ve ritim bozukluklarına zemin hazırlar
   • Uzun vadede ateroskleroz (damar sertliği), kalp krizi ve inme riskini artırır
3. Gebelik ve bebek gelişimi için çok tehlikelidir
   • Plasentaya geçer
   • Düşük doğum ağırlığı, erken doğum riskini artırır
   • Bebekte ani bebek ölümü sendromu (SIDS) riskini yükseltir
   • Beyin ve sinir sistemi gelişimini bozar (özellikle ergenlik öncesi maruziyet)
4. Beyin gelişimi üzerindeki olumsuz etkiler
   • Özellikle 25 yaşına kadar beyin gelişimi devam ederken nikotin kullanımı
     → Dikkat eksikliği, öğrenme ve hafıza sorunları
     → Anksiyete, depresyon eğiliminde artış
     → İleride madde bağımlılığına yatkınlık artışı
5. Solunum ve akciğer sistemi
   Nikotin kendisi doğrudan akciğer kanseri yapmaz, ancak solunum yollarını tahriş eder, bronşları daraltır ve kronik öksürük/bronşit şikayetlerini artırabilir.
6. Bağırsak ve sindirim sistemi
   Mide asidini artırabilir, ülser oluşumuna katkıda bulunabilir, bağırsak hareketlerini etkiler.
7. Bağışıklık sistemi zayıflaması
   Kronik kullanımda bağışıklık yanıtını baskılayabilir, enfeksiyonlara yatkınlığı artırabilir.

Kısaca: Nikotin bağımlılık yoluyla kişiyi sigara/elektronik sigara gibi ürünlere bağlar ve bu ürünlerin içerdiği yüzlerce zehirli maddeyle birlikte çok daha büyük zararlar verir. Nikotin tek başına kullanıldığında (örneğin saf nikotin replasman tedavilerinde düşük dozda) sigaraya kıyasla zarar çok daha azdır, ancak yine de tamamen risksiz değildir ve özellikle gençler, hamileler, kalp hastaları için ciddi tehlike oluşturur.En güvenli yol: hiç başlamamak veya başlamışsa nikotinden tamamen kurtulmak.

Tıp Bilimleri - Tıp Fakültesi Dersleri Tıp Ders Notları