Vertiko Olma nedenleri neler ve nasıl korunuruz?

vertigo (gerçek anlamda baş dönmesi, dönme hissi) oldukça yaygın bir durumdur. Hayatlarının bir döneminde nüfusun yaklaşık %40’ı en az bir kez şiddetli vertigo atağı geçirir. Özellikle 40-60 yaş arası ve üzeri kişilerde daha sık görülür. Herkeste olabilir ama bazı insanlarda tekrarlayıcı ve rahatsız edici hale gelirken, bazılarında sadece tek seferlik veya hafif olur.

En Yaygın Nedenleri Nelerdir?Vertigo kendi başına bir hastalık değil, bir semptomdur. Çoğunlukla şu sebeplerden kaynaklanır:

• En sık neden (%50-60 civarı) → Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)
  İç kulaktaki minik kalsiyum kristallerinin (otolitlerin) yerinden oynayıp denge kanallarına kaçması. Yataktan kalkarken, başı hızlı çevirirken, yukarı bakarken ani ve kısa süren (genelde 10-60 saniye) çok şiddetli dönme hissi verir.
• Meniere hastalığı → İç kulakta sıvı basıncı artışı. Kulak çınlaması + işitme dalgalanması + dolgunluk hissi + şiddetli ataklar eşlik eder.
• Vestibüler nörit / Labirentit → Genellikle üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası iç kulak veya denge siniri iltihabı. Günler-haftalar süren şiddetli vertigo yapar.
• Vestibüler migren → Migren hastalarında çok sık görülür. Baş ağrısı olmasa bile vertigo atağı gelebilir.
• Diğer nedenler (daha az sık) → Boyun problemleri, düşük/ yüksek tansiyon, şeker düşmesi, bazı ilaçlar, stres/anksiyete, kafa travması, nadir de olsa beyin damar sorunları (inme gibi), MS vb.

Gerçek vertigo ataklarının %80-90'ı iç kulaktan (periferik) kaynaklanır, yani genellikle ciddi bir beyin sorunu değildir.Nasıl Korunuruz / Tekrarını Azaltırız?Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da atak sıklığını ve şiddetini ciddi oranda azaltmak mümkün:

1. BPPV için en etkili korunma → Pozisyon manevralarını öğrenmek
   (Epley, Semont veya Brandt-Daroff egzersizleri). Bir KBB uzmanı veya vestibüler rehabilitasyon yapan fizyoterapist bir kez gösterip öğrettikten sonra evde kendiniz yapabilirsiniz. Tekrar riskini çok düşürür.
2. Genel yaşam tarzı değişiklikleri
   • Bol su içmek (dehidratasyon tetikler)
   • Aşırı tuzlu gıdadan kaçınmak (özellikle Meniere varsa çok önemli)
   • Kafein, alkol ve sigarayı sınırlamak
   • Stresi yönetmek (meditasyon, nefes egzersizi, düzenli uyku)
   • Ani baş hareketlerinden kaçınmak (özellikle yataktan yavaş kalkmak, başı ani çevirmemek)
3. Migren tipi vertigo varsa → Migren tetikleyicilerinden uzak durmak (aç kalmamak, düzenli uyumak, parlak ışıktan korunmak vb.)
4. Boyun kasları ve duruş problemi varsa → Fizyoterapi + boyun egzersizleri faydalı olur.

Önemli Uyarı: Eğer vertigo ile birlikte şu belirtiler varsa hemen acile gitmek gerekir:

• Şiddetli baş ağrısı
• Konuşma bozukluğu, kol-bacakta güç kaybı
• Çift görme, yüzde uyuşma
• Bilinç bulanıklığı
• Çok uzun süren (saatler-günler) vertigo

Bunlar beyin damar sorunu (inme vb.) işareti olabilir.
Vertigo çoğu insanda iyi huyludur ve tedaviyle (özellikle BPPV manevralarıyla) büyük oranda kontrol altına alınır. Şikayetin yeni başladıysa veya sık tekrarlıyorsa bir KBB uzmanına veya nöroloji + vestibüler rehabilitasyon yapan merkeze görünmekte fayda var.

Tıp Bilimleri - Tıp Fakültesi Dersleri Tıp Ders Notları