Denge bozukluğu (özellikle vertigo, baş dönmesi ve dengesizlik )

Denge bozukluğu (özellikle vertigo, baş dönmesi ve dengesizlik hissiyle ilişkili olanlar) için egzersizler, vestibüler rehabilitasyonun temelini oluşturur. Bunlar iç kulak (vestibüler sistem), göz ve kas-iskelet sistemini uyandırarak beyne daha iyi denge sinyalleri göndermeye yardımcı olur.Önemli Uyarılar (lütfen önce okuyun!)

• Bu egzersizler genel bilgilendirme amaçlıdır.
• Herkes için uygun olmayabilir (örneğin inme şüphesi, boyun damar sorunu, ciddi kalp rahatsızlığı varsa asla yapmayın).
• İlk seferde mutlaka bir KBB uzmanı, nörolog veya vestibüler rehabilitasyon yapan fizyoterapist tarafından değerlendirilip size özel program belirlenmeli.
• Egzersiz sırasında destek alın (duvar, sandalye, eş/arkadaş), düşme riski vardır.
• Baş dönmesi çok şiddetlenirse hemen durun ve doktora başvurun.

1. En Yaygın ve Etkili Egzersizler (BPPV İçin – Pozisyonel Vertigo)Brandt-Daroff Egzersizi (Evde en sık önerilen, kristalleri dağıtmak için)
Bu egzersiz posterior kanal BPPV'sinde çok etkilidir. Haftada 2-3 gün, günde 3 set yapılabilir (her set 5 tekrar).Nasıl yapılır (4 aşama, her pozisyonda 30 saniye – 1 dakika bekleyin, baş dönmesi geçene kadar):

1. Yatağın kenarına oturun, bacaklar sarkık.
2. Hızlıca sağ tarafınıza yatın (başınız hafifçe yukarı bakar şekilde, 45 derece dönük – yatakla 45° açı).
   → Baş dönmesi olursa bekleyin geçsin.
3. Oturur pozisyona dönün (10-30 sn bekleyin).
4. Aynı hareketi sol tarafınıza yapın. Bir set = 5 kez sağ-sol (toplam 10 pozisyon değişikliği).
   Günde 3 set (sabah-öğle-akşam) → Genellikle 1-2 hafta içinde belirgin iyileşme görülür.

Epley Manevrası (Daha güçlü ama evde riskli olabilir)
Doktor/fizyoterapist göstermeden evde tek başınıza yapmayın (yanlış yapılırsa kötüleşebilir). Genellikle klinikte yapılır, sonra ev versiyonu (modifiye) öğretilir. Sol kulak için:

• Otururken baş 45° sola çevrilir → Hızlıca sırt üstü yatılır (baş sarkık) → 30-60 sn bekle.
• Baş 90° sağa çevrilir → 30-60 sn.
• Vücut sağa dönük yan yatılır → 30-60 sn.
• Oturur pozisyona dönülür.

2. Vestibüler Rehabilitasyonun Temel Egzersiz Türleri (Genel Denge Bozukluğu İçin)Bunlar fizyoterapist eşliğinde başlanır, sonra evde devam edilir:

• Bakış Stabilizasyon Egzersizleri (Gaze Stabilization / VOR egzersizleri)
  Baş dönmesini azaltır, göz-head koordinasyonunu geliştirir.
  Örnek:
  • Duvara sabit bir harf/poster koyun.
  • Başınızı yavaşça sağa-sola çevirirken harfe odaklanmaya çalışın (20-30 sn).
  • Sonra başı daha hızlı sallayın (evet-hayır hareketi).
  • Günde 3-5 dk, gözler açık → kapalı olarak ilerletilir.
• Adaptasyon Egzersizleri
  Baş hareketiyle tetiklenen baş dönmesine alışmayı sağlar.
  Örnek: Otururken başı öne-arkaya, sağa-sola, dairesel hareket ettirirken sabit bir noktaya bakmak.
• Habitüasyon Egzersizleri
  Tekrarlanan hareketlerle baş dönmesi toleransını artırır.
  Örnek: Brandt-Daroff gibi pozisyon değişiklikleri veya hızlı otur-kalk.
• Denge ve Koordinasyon Egzersizleri (Statik ve Dinamik)
  • Ayakta dururken gözler kapalı, ayaklar bitişik (Romberg testi) → 10-30 sn tutmaya çalış.
  • Tek ayak üstünde durma (destekli başla).
  • Yürürken baş çevirme (sağa-sola bakarak yürüme).
  • Denge tahtası veya yastık üstünde durma (ileri seviyede).
  • Tai Chi, yoga veya pilates hareketleri çok faydalıdır.

Genel Öneriler

• Günde 10-20 dakika düzenli yapın, aşırıya kaçmayın.
• İlerledikçe zorluğu artırın (göz kapalı, daha hızlı hareket).
• Bol su için, tuz/alkol/kafeini sınırlayın, düzenli uyuyun.
• İyileşme 2-8 hafta sürebilir, sabırlı olun.

Eğer denge bozukluğunuz yeni başladıysa, şiddeti artıyorsa veya nörolojik belirti (konuşma bozukluğu, güç kaybı vb.) varsa hemen doktora gidin.
****

Baş Dönmesi Egzersizleri Nasıl Yapılır?

• Yatakta dik oturur pozisyonda başlayın.

• Şekilde gösterildiği gibi sağ tarafınız üzerine yatın. Başlangıç pozisyonundan bu pozisyona geçmeniz 1-2 saniye gibi kısa bir sürede olmalıdır.

• Başınızı 45 derece açıda tutmaya çalışın. Bunu yapmayı kolaylaştırmak için, 2 metre önünüzde biri dikiliyormuş ve sürekli onun yüzüne bakmaya çalışıyormuşsunuz gibi hayal edebilirsiniz.
• Bu şekilde 30 saniye ya da baş dönmeniz yatışana dek bekleyin.

• Tekrar dik oturur pozisyona dönün ve 30 saniye bekleyin.

• Sonra diğer yanınız üzerine yatın. Oturur pozisyondan bu pozisyona geçmeniz 1-2 saniye gibi kısa bir sürede olmalıdır.

• Başınızı 45 derece açıda tutmaya çalışın.
• Bu şekilde 30 saniye ya da baş dönmeniz yatışana dek bekleyin.

• Tekrar dik oturur pozisyona dönün ve 30 saniye bekleyin.

Böylece egzersizi bir kez yapmış oldunuz. Beş kez tekrar ederek bir seti tamamlayın. Günde üç defa (sabah, öğlen ve akşam) birer set tamamlamanız gerekmektedir. İki hafta boyunca egzersizlere devam edin.

Bu hareketler sırasında baş dönmesi haricinde güçsüzlük, uyuşma veya görme değişiklikleri gibi şikâyetleriniz ortaya çıkarsa egzersizlere devam etmeyin ve doktorunuza başvurun

Tıp Bilimleri - Tıp Fakültesi Dersleri Tıp Ders Notları